Search This Blog

Wednesday, 23 March 2011

SEJARAH PARTI ISLAM SEMALAYSIA (PAS)

Kejayaan cemerlang PAS dalam pilihan raya umum ke-12 pada 2008 telah meletakkan PAS
sebagai sebuah parti pembangkang utama yang dilihat oleh rakyat berupaya mengambil alih
pemerintahan negara. Semenjak 1990, PAS telah melangkah maju daripada sebuah parti
pembangkang yang dianggap ‘ekstrem’ menjadi sebuah parti pemerintah yang moderat dalam
melaksanakan cita-cita Islamnya bermula di Kelantan semenjak 1990, kemudian ke Terengganu
pada 1999 hingga 2004, dan kini PAS mendapat kepercayaan rakyat di Kedah, Perak dan
Selangor. Di Parlimen juga, PAS telah bangkit dan menguasai 10 peratus daripada kerusi
Parlimen atau 25 peratus daripada keseluruhan kerusi pembangkang. Perkembangan ini
meletakkan PAS dalam perhatian peminat politik, pengkaji dan juga penyelidik.
Sebenarnya, kemunculan PAS dalam sejarah politik tanah air telah bermula semenjak 23 Ogos
1951 apabila para ulamak yang bersidang di Kuala Lumpur bersetuju menubuhkan sebuah
persatuan yang dinamakan Persatuan Ulamak Se-Malaya. Nama persatuan ini kemudiannya
diubah menjadi Persatuan Islam Se-Malaya (PAS) pada 24 November 1951, dalam satu
persidangan ulamak Malaya di Bagan Tuan Kecil (Butterworth), Seberang Prai. Itulah sekelumit
permulaan sejarah PAS yang diasaskan oleh para ulamak yang kemudiannya berkembang
menjadi sebuah pertubuhan politico-dakwah yang penting di negara ini. Penglibatan dan
sumbangan PAS dala politik negara bermula sebaik sahaja ia ditubuhkan walaupun ramai
pengkaji mengatakan PAS hanya menyertai politik menjelang pilihan raya 1955.
Kemunculan PAS ini dikatakan hasil daripada silang pengaruh yang berlaku antara beberapa
gerakan Islam yang lebih awal seperti Ikhwanul Muslimun di Mesir, Masyumi di Indonesia dan
Jamaat Islami di Pakistan. Ketiga-tiga pengaruh ini telah menyerap masuk ke Tanah Melayu
melalui para ulamak yang belajar di Mesir, Mekah, India dan Indonesia. Ksedaran yang awal
ialah para ulamak atau umat Islam memerlukan sebuah pertubuhan atau badan yang boleh
mewakili mereka dalam semua aspek kehidupan terutama dalam keadaan Tanah Melayu sedang
dijajah oleh British ketika itu. Longgokan ksedaran ini kemudiannya menghasilkan Majlis
Tertinggi Agama Malaya (MATA) pada 1947 diikuti oleh Hizbul Muslimin pada 1948 kesan
daripada usaha gigih Dr Burhanuddin al-Helmy dan Ustaz Abu Bakar al-Baqir. Walau
bagaimanapun, gerakan Islam yang berpusat di Gunung Semanggol ini terkubur ekoran
penguatkuasaan Ordinan Darurat pada Jun 1948.
Para ulamak mengambil beberapa sikap selepas tragedi darurat ini. Ada yang ’tawakuf’ daripada
politik kepartian tetapi menggerakkan kesedaran rakyat melalui institusi pendidikan atau media
massa. Dalam fraksi yang lain, para ulamak telah mengambil sikap untuk menyertai parti
nasionalis Umno bagi membolehkan isu-isu umat Islam diperkatakan. Beberapa tokoh Hizbul
Muslimin seperti Tuan Haji Ahmad Fuad Hassan, seorang lepasan Maahad Il Ihya Assyariff,
Gunung Semanggol telah menyertai Umno pada 1950 dan dilantik mengetuai Bahagian Agama
dan Pelajaran Umno. Bahagian ini kemudiannya mengaturkan beberapa persidangan untuk
membolehkan ulamak menubuhkankan persatuan. Dalam tulisannya, ”Ulamak Malaya Belum
Bersatu dan Belum Punya Persatuan”, Haji Ahmad Fuad menyifatkan kedudukan ulamak ketika
itu umpama sampah yang tidak dihargai kerana tiada kekuatan. Lebih-lebih lagi ketika itu
ulamak telah muak dengan sikap Umno yang mengabaikan isu pemurtadan Natrah, pengajuran
judi loteri, fun fair, kaberat dan lain-lain. Dalam satu persidangan ulamak yang dipimpin oleh Sejarah PAS
Jabatan Arkib PAS Pusat Page 2
Sheikh Abdullah Fahim, Mufti Pulau Pinang di Seberang Perai pada 1951, mereka telah
mengeluarkan fatwa mengharamkan judi loteri anjuran Umno.
Dalam konflik pelbagai yang dihadapi oleh para ulamak dan situasi politik semasa yang masih
tidak menuju kepada jalan Allah itu, maka para ulamak membuat pendirian untuk menubuhkan
PAS. Haji Ahmad Badawi, seorang ulamak di Seberang Perai telah mengeluarkan satu manifesto
yang dinamakan ’Manifesto al-Badawi’ dengan tema ”Ulamak ke Jalan Allah” bagi menyambut
persidangan untuk menubuhkan PAS pada 24 November 1951. Mereka memutuskan supaya PAS
menjadi sebuah pertubuhan politik Islam yang memperjuangkan kemerdekaan melalui landasan
demokrasi ke arah membentuk sebuah negara yang diredhai Alah. Para ulamak menolak bentukbentuk perjuangan yang diasaskan berdasarkan ideologi ciptaan manusia yang dibawa masuk
oleh penjajah.
Semenjak itulah, PAS muncul sebagai sebuah pertubuhan politik Islam yang memperjuangkan
kemerdekaan negara, kemudian menyertai pilihan raya demi pilihan raya. PAS juga
menggunakan pelbagai saluran untuk menyampaikan mesej dakwahnya termasuk membentuk
beberapa kerjasama politik dengan orang bukan Islam semenjak 1953. Di bawah kepemimpin
Tuan Guru Haji Ahmad Fuad Hassan dan Dr Haji Abbas Alias, PAS bercakap soal kemerdekaan
yang boleh ditegakkan hukum Islam. PAS menolak kerakyatan jus soli yang merugikan peribumi
dan PAS mendesak supaya Islam dijadikan dasar negara yang merdeka. Apabila Dr Burhanuddin
al-Helmy mengambil alih kepemimpinan PAS pada akhir 1956, PAS mula memperincikan
sikapnya terhadap kemerdekaan yang hendak dicapai yang dianggap ’masih kosong’ dari
matlamat sebenar kerana mengabaikan kebangsaan Melayu dan ketuanan Islam
1
 Hal ini .
tergambar daripada hasrat Dr Burhanuddin,
”Dalam perjuangan kita (PAS) bagi mencapai kemerdekaan, kita telah dan terusmenerus memperjuangkan Melayu itu sebagai kebangsaan bagi negara Tanah
Melayu ini dengan bertapak di atas asas ideologi Islam yang maha suci”
2
  .
Penyertaan PAS dalam pilihan raya 1959 telah memberikan kejayaan besar apabila Terengganu
dan Kelantan berjaya dikuasai. PAS membentuk kerajaan yang dipimpin oleh Mohd Daud Abdul
Samad di Terengganu dan Ustaz Ishak Lotfi Omar di Kelantan sebagai Menteri Besar. PAS
memulakan langkah sebagai kerajaan di dua negeri Pantai Timur untuk menterjemahkan ideologi
perjuangannya yang berasaskan al-Quran dan Sunnah. Namun begitu, kerajaan PAS di
Terengganu telah dijatuhkan pada Oktober 1961 hasil permainan politik kotor Perikatan. Di
Kelantan, PAS berjaya bertahan sehingga BN mendaruratkan Kelantan pada akhir 1977. Dalam
konteks ini, PAS-lah satu-satunya pembangkang yang diberikan kepercayaan oleh rakyat untuk
memerintah kerajaan negeri di negara ini.
Selepas kejatuhan Terengganu pada hujung 1961, PAS mulai menerima tekanan-tekanan politik
seperti penyalahgunaan ISA, penahanan Dr Burhanuddin al-Helmy diikuti oleh sekatan politik,
keganasan Pemuda Tahan Lasak Umno dan beberapa siri pembunuhan politik. Perjuangan PAS
untuk memartabatkan kebangsaan Melayu Raya berasaskan Islam telah dijadikan kambing hitam
dalam Konfrantasi Indonesia pada 1963. PAS menolak pembentukan Malaysia kerana mahukan
 
1
 Burhanuddin al-Helmy (1957), Panduan Jiwa Pergerakan, dlm. Suara Islam, Thn. 2, Bil. 1, Disember.
2
 Burhanuddin al-Helmy (1960), Sambutan Kemerdekaan Kali Ketiga, Utusan Melayu, 31 Ogos. Sejarah PAS
Jabatan Arkib PAS Pusat Page 3
sebuah negara Melayu yang lebih besar meliputi seluruh alam Melayu dibentuk. Dalam masa
yang sama Umno mencanangkan isu-isu perkauman yang akhirnya membawa kepada beberapa
siri perbalahan kaum di Pulau Pinang, Perak dan Singapura antara 1964 hingga 1969, dan
kemuncaknnya tercetus Tragedi 13 Mei 1969 yang mengubah landskap politik negara. Selepas
tragedi ini, Datuk Mohd Asri Muda yang memangku jawatan Yang Dipertua Agung PAS
semenjak 1965 telah dilantik sebagai Yang Dipertua Agung PAS pada 1971.
PAS memasuki era baru dalam politik negara apabila PAS mula meneroka kerjasama dengan
Umno bagi menjamin kestabilan politik negara, mengekalkan ketuanan Melayu dan
menyerapkan Islam dalam pemerintahan. PAS menyertai beberapa parti lain telah membentuk
Kerajaan Campuran PAS-Perikatan pada 1973, kemudian sama-sama mengasaskan Barisan
Nasional (BN) pada 1974. BN mencapai kejayaan besar dalam pilihan raya 1974 dan PAS
sendiri telah berjaya menembusi ruang-ruang yang baru sehingga membolehkan Islam di
sampaikan ke corong telinga rakyat dengan lebih berkesan. Walau bagaimanapun, keterbukaan
PAS dalam membentuk kestabilan politik negara telah disalahgunakan oleh musuh-musuh
politiknya dengan melaga-lagakan pimpinan PAS sehingga terjadi krisis politik Kelantan pada
1977. Akibatnya, PAS telah menolak Akta Darurat (Kelantan) 1977 yang menyebabkan PAS
bukan sahaja disingkirkan dari BN, tetapi turut kehilangan Kelantan.
Setelah melalui tempoh yang mencabar antara 1978 hingga 1982 di mana PAS terpaksa
berhadapan dengan perpecahan, kehilangan kuasa pemerintahan, tekanan ISA dan krisis
kepemimpinan, akhirnya PAS telah mengasaskan kepemimpinan ulamak pada Oktober 1982.
Tuan Haji Yusof Rawa telah diangkat untuk memimpin PAS bagi menggantikan Datuk Mohd
Asri yang meletakkan jawatan. Permulaan era kepemimpinan ulamak memperlihatkan PAS
kembali kepada asas perjuangannya untuk mendaulatkan Islam dan memberikan penekanan
terhadap kwajipan tersebut. Gerakan dakwah PAS berkembang dengan lebih tersusun melalui
pendekatan haraki dan dalam masa yang sama PAS terus membina jambatan dakwah dengan
non-Muslim sehingga terbentuk Majlis Perundingan Cina (CCC). Di sudut yang lain, pendekatan
PAS telah disambut oleh kerajaan dengan melaksanakan juzuk tertentu daripada Islam seperti
Dasar Penerapan Nilai-nilai Islam, Dasar Bersih, Cekap dan Amanah serta penubuhan Bank
Islam, Universiti Islam Antarabangsa dan lain-lain.
Paling mencabar pada era kepemimpinan ulamak ialah beberapa siri penyalahgunaan ISA yang
berlaku pada 1984, 1987 dan 1989, ketimbang dengan desakan PAS untuk diadakan Debat
Terbuka PAS-Umno pada 1984. Dalam kemelut ini, tercetus pula tragedi Memali pada
November 1985 yang mengorbankan 14 orang ahli PAS. Tetapi, pada 1987, Umno pula
menghadapi krisis kepemimpinan sehingga parti tersebut diharamkan. Yang Dipertua Agung
PAS, Ustaz Fadzil Mohd Noor memanfaatkan kesempatan ini dengan mewujudkan kerjasama
politik dengan serpihan Umno, Semangat 46 yang membolehkan PAS berkuasa semula di
Kelantan. Ketua Dewan Ulamak PAS (kemudian Mursyidul Am PAS), Tuan Guru Dato’ Nik
Abdul Aziz Nik Mat diberikan kepercayaan untuk memimpin kerajaan Kelantan semenjak 1990.
Dengan dasar ’Membangun Bersama Islam’, PAS berjaya melaksanakan tanggungjawabnya
untuk menegakkan hukum Allah yang berada dalam bidang kuasana.
Pada 1996, PAS mula berkrisis dengan Parti Melayu Semangat 46 (PMS46) yang menyebabkan
Angkatan Perpaduan Ummah (APU) yang dibentuk pada 1989 berpecah. Dua tahun kemudian, Sejarah PAS
Jabatan Arkib PAS Pusat Page 4
Umno sekali lagi menghadapi perpecahan ekoran pemecatan Datuk Seri Anwar Ibrahim yang
menyebabkan wujudnya gerakan Reformasi. PAS telah memimpin Majlis Gerakan Keadilan
Rakyat Malaysia (GERAK) bagi menuntut keadilan kepada rakyat, kemudian menubuhkan
Barisan Alternatif (BA) pada 1999. Melalui BA, PAS berjaya merampas semula Terengganu.
Timbalan Presiden PAS, Datuk Seri Tuan Guru Haji Abdul Hadi Awang diamanahkan untuk
mengetuai kerajaan Terengganu sehingga 2004. Selepas pencapaian lemah PAS pada 2004
kerana momentum Perdana Menteri baru, PAS bangkit semula pada 2008 dengan mengetuai tiga
kerajaan negeri dan turut serta dalam kerajaan di Selangor. Kini, PAS dilihat sebagai pencabar
utama Umno dalam menguasai politik orang Melayu Islam.
Sepanjang tempoh 1951-2008 ini, PAS telah dipimpin oleh tujuh orang Yang Dipertua
Agung/Presiden iaitu Tuan Guru Haji Ahmad Fuad Hassan (1951-1953), Dr Haji Abbas Alias
(1953-1956), Profesor Dr Burhanuddin al-Helmy (1956-1969), Datuk Mohd Asri Muda (1969-
1982), Tuan Haji Yusof Rawa (1982-1988), Dato’ Fadzil Mohd Noor (1988-2002) dan Datuk
Seri Tuan Guru Haji Abdul Hadi Awang (2002 hingga sekarang). Para pengkaji yang
menganalisis perkembangan PAS ini mengatakan PAS telah mengalami empat jenis
kepemimpinan iaitu kepemimpinan ulamak tradisi (1951-1956), kepemimpinan nasionalis kiri
(1956-1969), kepemimpinan nasionalis kanan (1969-1982) dan kepemimpinan ulamak haraki
(1982-sekarang)
3
 Dalam pada itu juga, mereka mengatakan PAS telah melalui empat tahap .
perkembangan iaitu tahap kemunculan (1951-1959), tahap kebangkitan (1959-1973), tahap
kemuncak (1973-1977), tahap kejatuhan (1977-1990) dan tahap kebangkitan semula (1990-
sekarang)
4
 Dari sudut pembinaan ideologi perjuangan PAS, dikatakan berlaku tiga fasa iaitu fasa .
penubuhan dan pembentukan ideologi (1951-1958), fasa pencernaan ideologi (1958-1982) dan
fasa pengukuhan idelogi (1982-1995)
5
 .
 
3
 Mohd Fadli Ghani (2003), Dewan Pemuda PAS: Suatu Kajian Terhadap Tahap-tahap Perkembangan Organisasi
Dalam Era Bertindak, 1975-2003, Tesis Sarjana Sastera, Pusat Pengajian Sejarah, Politik dan Strategi UKM, h. 27.
4
 Wan Abdul Rahman Latif (1992), Parti-parti Politik di Malaysia: Asas Perjuangan dan Penerimaan Masyarakat,
dlm. Dunia Islam, Feb., h. 35.
5
 Zambry Abd Kadir (1995), Religion and Politics: The Search for Political Legitimacy of The Pan-Islamic Party of
Malaysia, Tesis PhD, Temple University, h. 25-28.

No comments:

Post a Comment